Savunma mekanizmaları, kişinin kaygı, içsel çatışma ve zorlayıcı duygularla başa çıkmasına yardımcı olan psikolojik süreçlerdir. Psikanalitik ve psikodinamik kuramda önemli bir yere sahip olan bu mekanizmalar çoğunlukla kişinin farkındalığı dışında işler.

Savunma mekanizmaları yalnızca ruhsal bozukluklarda ortaya çıkmaz. Her insan günlük yaşamında farklı savunma mekanizmalarını kullanabilir. Önemli olan bu mekanizmaların varlığından çok, hangi durumlarda, ne ölçüde ve ne kadar esnek kullanıldıklarıdır.

Kişinin kaygı veya içsel çatışma yaratan duygu, düşünce ve dürtülerinin bilinçdışı düzeyde farkındalık dışında tutulmasıdır. Bastırma, kişinin rahatsız edici bir düşünceyi bilinçli olarak zihninden uzaklaştırmaya çalışmasından farklıdır.

Kişinin kendisi için tehdit edici veya kabul edilmesi güç olan bir gerçekliğin, düşüncenin ya da duygusal yaşantının belirli yönlerini bilinçdışı biçimde reddetmesi veya farkındalık dışında tutmasıdır. İnkâr, özellikle yoğun kaygı ve stres yaratan durumlarda geçici olarak koruyucu bir işlev görebilir; ancak gerçekliğin değerlendirilmesini ve gerekli adımların atılmasını güçleştirebilir.

Kişinin kendisine ait duygu, dürtü veya özellikleri başka bir kişiye atfetmesidir. Savunma işlevi gördüğünde, özellikle kabul edilmesi güç yaşantıların kişinin kendisinden uzaklaştırılmasına hizmet edebilir.

Bir kişiye veya duruma yönelik duygu ve dürtülerin, bunların doğrudan ifade edilmesinin güç ya da tehdit edici olduğu durumlarda başka bir hedefe yöneltilmesidir. Örneğin, iş yerinde yaşadığı öfkeyi ifade edemeyen bir kişinin bu duyguyu evde başka birine yöneltmesi, yer değiştirmeye örnek olabilir.

Kişinin davranışlarını, kararlarını veya yaşantılarını, altta yatan ve kabul edilmesi güç olabilecek duygusal nedenlerden farklı, kendisi için daha kabul edilebilir ve mantıklı görünen açıklamalarla gerekçelendirmesidir. Bu süreç, kişinin suçluluk veya utanç gibi duygularla başa çıkmasına hizmet edebilir.

Kabul edilmesi veya doğrudan ifade edilmesi güç dürtülerin, toplumsal açıdan kabul gören ve yapıcı etkinliklere yönlendirilmesidir. Örneğin, saldırgan dürtülerin spor veya sanatsal üretim gibi etkinliklerde ifade bulması yüceltmeye örnek olabilir.

Savunma mekanizmaları ruhsal işleyişin doğal bir parçasıdır ve kişinin zorlayıcı duygusal yaşantılarla başa çıkmasına yardımcı olabilir.

Psikodinamik kuramda savunma mekanizmaları, işlevleri ve uyum sağlayıcı özellikleri açısından farklı düzeylerde ele alınır. Bazı savunmalar kişinin zorlayıcı yaşantılarla daha uyumlu biçimde başa çıkmasına yardımcı olurken, bazıları kişinin duygularını anlamasını veya kişilerarası ilişkilerini güçleştirebilir.

Ancak bir savunma mekanizmasının işlevi yalnızca türüne bağlı değildir. Kullanıldığı durum, kişinin gelişimsel özellikleri, savunmanın yoğunluğu ve esnekliği de önem taşır.

Psikodinamik psikoterapide kişinin duygularını, ilişkilerini ve içsel çatışmalarını nasıl deneyimlediği üzerinde çalışılır. Savunma mekanizmalarının anlaşılması, kişinin hangi duygusal yaşantılardan kendisini korumaya çalıştığını ve zorlayıcı durumlarla nasıl başa çıktığını anlamaya yardımcı olabilir.

Psikoterapi sürecinde kişinin tekrar eden ilişki örüntüleri, duygusal tepkileri ve kendisiyle ilgili algıları ele alınırken savunma mekanizmalarının bu süreçlerdeki işlevleri de değerlendirilebilir.